2025 жылғы 20 маусымда «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас кеңсесінде 2024-2026 жылдарға арналған нысаналы қаржыландыру бағдарламаларының қорытындыларын талқылау бойынша жұмыс отырысы өтті:

1.«Қазақстанның әртүрлі аймақтарының табиғи-климаттық жағдайларында инновациялық, экономикалық тиімді технологиялар мен жаңа аквакультура нысандарын әзірлеу және енгізу».

2.«Су биологиялық ресурстарын сақтау және орнықты пайдалану үшін су айдындарының әлеуетін бағалау және қордың динамикасын модельдеу негізінде кешенді зерттеу».

Жиналыста 2025 жылдың бірінші жартыжылдығындағы нәтижелері тыңдалды.

Жиналыс нәтижелері:

• Бағдарламалардың орындалу барысы бағаланды.
• Зерттеу жұмыстарының сапасын арттыру бойынша ұсыныстар мен нұсқаулар берілді.

«Балық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС мен «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КеАҚ арасындағы ынтымақтастық туралы шарт аясында «Акваөсіру және су биологиялық ресурстары» мамандығы бойынша 3-курс студенттері Алматы қаласындағы Бас бөлімшеде өндірістік тәжірибеден өтуде.

Гидробионттар генетикасы зертханасының меңгерушісі, PhD докторы Адырбекова Камила төменде аталған практиканттар үшін «Балықтардың генетикалық талдауы: ДНҚ-ны бөліп алу бойынша зертханалық практикум» тақырыбында ғылыми-білім беру семинарын өткізді:

1. Тұяқбай Інкәр
2. Өмірхан Адина
3. Нарбай Бақдәулет
4. Батырбекұлы Ерқанат
5. Бейсетай Жан

Семинардың мақсаты – студенттерді ихтиологиялық зерттеулерде қолданылатын молекулалық-генетикалық әдістердің негіздерімен таныстыру және балық тіндерінен геномдық ДНҚ-ны бөліп алу процесін практикалық түрде көрсету, оны кейіннен генетикалық талдауда қолдану. Семинар қысқаша теориялық бөлімнен және практикалық бөлімнен тұрады.

Семинар бағдарламасы:

• Молекулалық генетикаға кіріспе және оның ихтиологиядағы рөлі;
• ДНҚ-мен жұмыс істеудің негізгі кезеңдері: үлгіден талдауға дейін;
• Балық тіндерінен ДНҚ-ны бөліп алу хаттамасын көрсету;
• Қолдану перспективаларын талқылау.

Балық тіндерінен ДНҚ-ны бөліп алу бойынша өткізілген семинар молекулалық әдістердің қазіргі ғылымдағы жоғары өзектілігін көрсетті және студенттердің қызығушылығын тудырды. Семинардың практикалық бағыттағы форматы қатысушыларға ихтиологиядағы генетикалық зерттеулердің теориялық негіздерін меңгеріп қана қоймай, ДНҚ оқшаулаудың зертханалық кезеңдеріне тікелей қатысуға мүмкіндік берді.

Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне аквашаруашылық, агроөнеркәсіптік кешен, электр энергетикасы және жекелеген орталық мемлекеттік органдардың функцияларын қайта бөлу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға қол қойды

Заңмен Жер, Орман, Экологиялық және Кәсіпкерлік кодекстерге, сондай-ақ 14 заңға түзетулер енгізілді.

Түзетулердің бірінші блогы заңнамалық актілерді қабылданған және қол қоюға ұсынылған «Аквашаруашылық туралы» Заңға сәйкес келтіруге бағытталған.

Жер кодексіне енгізілген түзетулермен аквашаруашылықты жүргізу үшін су қоры жерлерінің құрамынан жер учаскелерін беру мүмкіндігі белгіленді. Бұл ретте аквашаруашылықты жүргізуге арналған жер учаскелерін беру үшін конкурстық өтінімге қойылатын талаптар регламенттелген.

 Орман кодексіне енгізілген түзетулермен мемлекеттік орман қоры учаскелерінде балық өсіру жөніндегі қызметті жүзеге асыру мүмкіндігі белгіленді. Жануарлар дүниесін пайдалануға арналған лимиттер мен квоталарды белгілеуге қойылатын талаптар қайта қаралды.

 «Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заң агроөнеркәсіптік кешен субъектілерін мемлекеттік қолдау шараларының жаңа нысандарымен толықтырылды.

Заңның мақсаты – жаңа өндірістер құру, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды кеңейту, бәсекеге қабілетті акваөсіру нысандарын көбейту, сондай-ақ қоршаған ортаға және адам өмірі мен денсаулығына қауіпсіз ету арқылы акваөсіру саласын тұрақты дамыту.

Құжатқа жаңа өндірістерді құру және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды кеңейту мақсатында инвестициялық жобаларды ғылыми сүйемелдеу енгізілді. Соның нәтижесінде бюджет қаражаты есебінен бизнеске ақпараттық-талдамалық және ғылыми-әдістемелік қолдау көрсетіледі.

Сондай-ақ Заңда субсидиялау, жеңілдікпен несиелеу, сақтандыру, салық преференциялары, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету және басқа да мемлекеттік қолдау шаралары көзделген.

Заңда акваөсіру субъектілері жүзеге асыратын қызмет түрлері, сондай-ақ балық шаруашылығы су айдындары мен осындай қызметті жүзеге асыруға арналған учаскелер (халықаралық, республикалық және жергілікті) нақты бөлінген.

Су биологиялық ресурстарына және олардың тіршілік ету ортасына зиян келтірмеу үшін Заңда балық шаруашылығы су айдындарын ұтымды пайдаланудың негізгі қағидаты белгіленген.

Сонымен қатар акваөсіру саласына мемлекеттік бақылау енгізілді. Бұл жануарлар дүниесін қорғау, оның өсімін молайту және пайдалану бағытындағы бақылаудың бір бөлігі саналады.

Заңның мәтіні баспасөзде жарияланады.

2024–2026 жылдарға арналған бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру бағдарламалары аясында келесі бағдарламалар бойынша:

• BR23591095 – «Су биологиялық ресурстарын олардың әлеуетін бағалау және қорлар динамикасын модельдеу негізінде сақтау үшін су айдындарын кешенді зерттеу»
• BR23531065 – «Қазақстанның әртүрлі өңірлерінің табиғи-климаттық жағдайларында экономикалық тиімді акваөсіру технологиялары мен нысандарын әзірлеу және енгізу»

Келесі пайдалы модельдерге патенттер алынды:

▣ №10565 Паразитологиялық зерттеулер кезінде тірі балықтарды уақытша ұстауға арналған құрылғы. Пайдалы модель балық шаруашылығы саласына жатады және оны су айдындарындағы балықтарды паразитологиялық зерттеу кезінде қолдануға болады.

▣ №10566 Су айдынындағы бөгде балықтардың түрлік құрамын анықтау тәсілі. Пайдалы модель балық шаруашылығы саласына жатады және оны табиғи су қоймаларындағы бөтен балықтардың түрлік құрамын зерттеуде қолдануға болады.

▣ №10596 Бекіре тұқымдас балықтардың түрлерін анықтау әдісі. Пайдалы модель балық өсіру саласына жатады және оны бекіре тұқымдас балықтардың пайдаланушы аналық үйірін қалыптастыру кезінде қолдануға болады.

▣ №10643 Балық өсіретін шаруашылықтарда оңғақ өсіру әдісі. Пайдалы модель балық өсіру саласына жатады және оны оңғақ өсіруге арналған балық өсіру шаруашылықтарында қолдануға болады.

Зерттеулерді Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі қаржыландырады.

Ағымдағы жылдың 10 мамырынан бастап  «Балық шаруашылығы ғылыми өндірістік орталығы» ЖШС-ның мамандарымен (экспедициялық отряд жетекшісі – Макамбетов С.Ж., ғылыми қызметкер – Игілік Р., ғылыми қызметкер – Мукатай А.А., ғылыми қызметкер – Жданко Л.А., кіші ғылыми қызметкер — Маратұлы Қ. және жүргізуші – Сахарин Н.К.) 021 (бағд.тарм. 100) және 267 (бағд.тарм.101) бағдарламалар бойынша Іле өзені мен Қапшағай суқоймасында көктем мерзіміндегі кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.

Жұмыстың мақсаты – Қапшағай суқоймасында, құярлық аймақта, Іле өзенінде (жоғары ағысы) балық ресурстары мен өзге де су жануарларының рұқсат етілетін шектеулі ауланатын мөлшерін есептеу және кәсіпті тиімді жүргізу жөнінде ұсыныстар беру үшін басты кәсіптік балық түрлерінің популяцияларының қазіргі кездегі жағдайын бағалау, сонымен қатар, биологиялық әртүрлілік динамикасын талдау және оны сақтау жөніндегі шараларды әзірлеу.

Қазіргі таңда экспедициялық отряд төмендегідей кешенді (гидрохимиялық, гидробиологиялық, ихтиологиялық) ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде:

— суайдындардың физико-географиялық және гидрологиялық сипаттамасы;

— гидрохимиялық режимді талдау;

— суайдындардың қоректік қорының жағдайын талдау;

— суқоймалардағы балықтарың және басқа да гидробионттардың түрлік құрамын анықтау.   

Қапшағай суқоймасында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңінде Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы (БАОББШИ)  Қапшағай балық инспекциясы бөлімінің бас маманы Шкуркин Н.В. қатысуда. 

2025 жылдың 20 мен 28 мамыр аралығында «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-нің Батыс Қазақстан филиалының қызметкерлері BR21882122 «Жасыл даму контекстінде Батыс Қазақстан өңірінің табиғи-шаруашылық және әлеуметтік-экономикалық жүйелерінің тұрақты дамуы: кешенді талдау, тұжырымдама, болжамдық бағалау және сценарийлер» атты ғылыми-техникалық бағдарлама аясында жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарына — Көшім өзені, Киров, Дөнгелек және Пятимар су қоймаларына ғылыми-зерттеу  жұмыстарын жүргізу үшін іссапарға шықты.

Іссапар барысында гидрохимиялық талдау үшін су сынамалары алынды, балықтарға ғылыми-зерттеу аулау жұмысы жүргізілді, сондай-ақ балықтардың қоректік базасы (зоо- және фитопланктон, зообентос) жиналды.

Күнтізбелік жоспарға сәйкес, 2025 жылдың 23 мамырынан 13 маусымына дейін «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС бас бөлімінің (экспедициялық отряд басшысы, PhD, Абилов Б.И., Минат А.) және Атырау филиалының (Утеулиев Т.А., Сулейменов С.Б. және Батырбек Н.М.) қызметкерлері Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жалғастыруда.

Зерттеулер 10 станцияда жүргізілуде:

1. Қазақ шығанағы
2. Әл-Фараби
3. Ақтау
4. Тюленьи аралдары
5. Қаражанбас
6. СКМК Прорва
7. СКМК
8.  МСК Қашаған
9. МСК Қашаған 2
10. Шалыги аралы

Жұмыс барысында токсикологиялық, гидробиологиялық және гидрохимиялық сынамалар, сонымен қатар балықтардың және басқа да гидробионттардың үлгілері алынуда.

Ғылыми-зерттеу жұмыстары 2023-2025 жылға арналған BR21882122 «Жасыл даму контекстінде Батыс Қазақстан өңірінің табиғи-шаруашылық және әлеуметтік-экономикалық жүйелерінің тұрақты дамуы: кешенді талдау, тұжырымдама, болжамдық бағалау және сценарийлер» атты ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. (балық ресурстары бөлігі бойынша).

2025 жылға арналған зерттеу міндеттері:

1. Батыс Қазақстан өңірі суқоймаларының биоресурстық әлеуетінің қазіргі жағдайын болжамдық бағалау және ақпараттық-бағалау карталары сериясын жасау.
2. Балық ресурстарын ұтымды пайдалану бойынша ғылыми негізделген шараларды әзірлеу және Батыс Қазақстан өңірінде балық және балық өнімдері бойынша азық-түлік тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін болжамды-ұсыныс карталары сериясын жасау.
3. Климаттың өзгеруі және шаруашылық қызмет жағдайында балық шаруашылығын дамытудың негізгі (базалық) және балама нұсқалары бойынша өңірлердің тұрақты даму жолдарын анықтау, экожүйе қызметтерінің құнын бағалау, сондай-ақ биоресурстарды пайдалану мен қалпына келтіруді оңтайландыру саласында жоспарланған шараларды жүзеге асырудың шығындары мен тиімділігін қаржылық бағалау.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметі «Балық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің басталғаны туралы хабарлайды.

Талдау жүргізу кезеңі: 2026 жылдың 12 мамырынан — 23  маусымы аралығында.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен әкімшілік кедергілер туралы мәліметтер, сондай-ақ талданатын саланы жетілдіру бойынша ұсыныстар, талдау объектісінің қызметін регламенттейтін нормативтік құқықтық актілер болған жағдайда ақпаратты info@fishrpc.kz электрондық поштаға жіберуді сұраймыз. Құпиялылық пен анонимділікке кепілдік беріледі. Келіп түскен ақпарат сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою бойынша ұсынымдар әзірлеу үшін пайдаланылатын болады.

2025 жылдың 20-21 мамырында Астана қаласында «Қазақстанның биоалуантүрлілігін сақтау және ұтымды пайдаланудың стратегиялық көзқарасы: алғашқы нәтижелер, болашақ жоспарлар және қаржыландыру механизмдері» атты семинар өтуде.

Іс-шараның мақсаттары:

• Қазақстанның биоалуантүрлілігін сақтау Концепциясының жобасын және оған қосымша іс-шаралар жоспарын дайындаудың алғашқы нәтижелерін таныстыру, Концепция жобасының Биоалуантүрлілік туралы Жаһандық негіздемелік бағдарлама талаптарына сәйкестігін сараптау; Қазақстан Республикасының биологиялық әралуантүрлілік туралы 7-ші Ұлттық баяндамасы дайындалуы жайлы ұлттық әріптестерді хабардар ету;
• Қазақстанның қорғалатын табиғи аумақтар жүйесі, ОЕСМ және биоалуантүрлілікті қорғау саласында тұрақты қаржыландыру механизмдерін енгізу бойынша мемлекеттік органдар, халықаралық ұйымдар, ғылыми қоғамдастық, жеке сектор және азаматтық қоғам өкілдері арасындағы ашық диалог платформасын құру.

Семинарға қатысушылар: ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетінің балық ресурстарын қорғау және балық аулауды реттеу басқармасының басшысы Қалмұратов М.Қ., «БШҒӨО» ЖШС бас директоры, б.ғ.д., профессор, ҚР ҰҒА академигі Исбеков К.Б.,  «БШҒӨО» ЖШС Арал филиалының директоры, PhD Барақбаев Т.Т.