№ BR2359l095 БНҚ аясында, «Балықтардың санын есепке алу және шекті рұқсат етілген аулауды есептеу бойынша бағдарламалық кешенді және отандық әдістемелік ұсынымдарды әзірлей отырып, ішкі кәсіпшілік су айдындарындағы қорлардың жай-күйін модельдеу» жобасы бойынша «Компания системных исследований «Фактор» ЖШС балық қорларын есептеу және бағалау үшін ақпараттық жүйе әзірлеуде.

Бүгін «Компания системных исследований «Фактор» ЖШС-нің бас директоры, физика-математика ғылымдарының кандидаты Габбасов Марс Беккалиевич «Балық ресурстары қорларын бағалаудың жылдық көптүрлі когорттық математикалық модельдері» тақырыбында онлайн-семинар өткізді.

Семинар барысында келесі мәселелер қарастырылды:

1. Қорларды математикалық модельдеу;
2. Шефердің біртүрлі айырмашылық моделі;
3. Шефердің көптүрлі айырмашылық моделі;
4. Жас топтарына арналған көптүрлі модель;
5. Балықтардың әрбір жасына арналған көптүрлі когорттық модель;
6. Балық түрлерінің өзара әсері;
7. Жыртқыш балық түрлеріне арналған динамикалық модель теңдеулері;
8. Жыртқыш балық түрлеріне арналған жартылай динамикалық модель теңдеулері;
9. Қоршаған орта факторларының әсері.

2025 жылғы 19 тамызда Қазақстан мен Иордания арасында онлайн-форматта IV Іскерлік кеңестің отырысы өтті. Кездесу барысында фармацевтика, сауда және логистика, ауыл шаруашылығы және туризм сияқты негізгі салалардағы екіжақты ынтымақтастықтың келешегі талқыланды.

«Қазақстандағы балық шаруашылығы мен аквакультураны шолу: ағымдағы мәртебе және болашақ» тақырыбында аквамәдениет зертханасының аға ғылыми қызметкері Р.Т. Бараков баяндама жасады. өз сөзінде ол ғылымның саланы дамытудың стратегиялық драйвері ретіндегі рөлін атап өтіп, бизнес өкілдерімен бірлесіп іске асырылатын қолданбалы зерттеулер мен жобалардың маңыздылығын атап өтті.

Жаһандық сын — қатерлерді-азық-түлік қауіпсіздігін, су ресурстарының тапшылығын және климаттың өзгеруінің салдарын шешуде Қазақстан мен Иорданияның ғылымы мен бизнесін интеграциялау мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Кеңес әріптестік байланыстарды нығайтуға және тұрақты дамуға бағытталған бірлескен шешімдерді әзірлеуге арналған алаңға айналды.

2025 жылдың 28-ші жұлдызынан 04-ші тамыз аралығында «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-ның мамандары «Көлсай Көлдері» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің (МҰТП) Ерекше қорғалатын табиғи аумағында (ЕҚТА) орналасқан Ортаңғы және Төменгі Көлсай көлдерінде төмендегідей кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді:  

-гидрохимиялық сынамаларды алу, далалық және зертханалық жұмыстар жүргізу;

-вегетациялық кезеңде (зоопланктон, фитопланктон және зообентос) гидробиологиялық сынамалар алу;  

-Көлсай көлдерінің таяз суларынан шабақтық сүзгі аумен құбылмалы бахтах балығының ұдайы өсуінің сынамасын алу;

-балықтардың кәсіптік қорларын бағалау үшін ау құру.    

Ортаңғы және Төменгі Көлсай көлдері Алматы облысында орналасқан. Көлсай көлдеріне кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығымен» 2017 жылдан бастап жүргізіп келеді.

 2025 жылдың 14 шілдесінен бастап бастап қазіргі уақытқа дейін «БШ ҒӨО» ЖШС-нің ғылыми қызметкерлері Алакөл көлдер жүйесінде далалық зерттеу жұмыстарын жүргізуде. Әр қызметкердің іссапар мерзімі атқаратын жұмысына байланысты 14-33 күнге дейінгі аралықты қамтыды.

Экспедициялық топтың жетекшісі – Қарлыбайұлы С., құрамында  эксп. отряд жетекшісі Минат А., ғылыми қызметкер Игілік Р., кіші ғылыми қызметкер Өтеген С., кіші ғылыми қызметкер Маратұлы Қ., аға ғылыми қызметкер Амирбекова Ф.Т. және лаборант-жүргізуші Абишев Н.Б.мамандары бар.

Жұмыстар — 021 бюджеттік бағдарламасы, Алакөл көлдер жүйесі бөлімі бойынша ғылыми бағдарламасы аясында атқарылуда.

Зерттеу бағыттары:

• ихтиологиялық, гидробиологиялық және гидрохимиялық материалдар жинау;
• Алакөл көлдер жүйесіндегі кәсіптік балық түрлерінің қазіргі жай-күйін бағалау;
• зоопланктон, фитопланктон, зообентос және балықтардың қоректік базасына қатысты сынамалар алу;
• су жануарларының тіршілік етуіне әсер ететін абиотикалық факторлар бойынша мәліметтер жинау;
• балық ресурстарының шекті аулау мөлшерін ғылыми негіздеу.

Зерттеу жұмыстары «ҒЗЖ» бағдарламасының негізінде бекітілген маршруттар бойынша жүргізілуде. Экспедиция қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында қажетті техникамен және байланыс құралдарымен жабдықталған. Қазіргі уақытта далалық және зертханалық жұмыстар жалғасуда.

Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы С. Сермағамбетовтың бұйрығымен «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-нің басшысы қызметіне Суюбаев Алмат Сағынтайұлы тағайындалды.

Алмат Сағынтайұлы 1975 жылы дүниеге келген. Еңбек жолын 1997 жылы Каспий және өңірлік қарым-қатынас мәселелері жөніндегі бөлімнің референті, ҚР Сыртқы істер министрлігі Көп жақты ынтымақтастық департаментінде бастаған.

1997-2003 жылдары ҚР Сыртқы істер министрлігінде референт қызметінен бірінші хатшы қызметіне дейін;

2003-2012 жылдары ҚР Түркия, Түркменстан Республикасыдағы Елшіліктерінде және Женева қаласында хатшы қызметтерін атқарған;

2012-2016 жылдары ҚР Стамбул қаласындағы бас консулдығының кеңесшісі;

2017-2019 жылдары Сарыағаш ауданы әкімінің орынбасары;

2020-2021 жылдары ҚР ЭГТРМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті Түркістан және Алматы облыстарының орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекция басшысының орынбасары және басшысы;

2021-2025 жылдары ҚР АШМ Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының басшысы қызметін абыроймен атқарды.

Бас директорға жаңа қызметінде толағай табыс тілейміз!

Бүгін Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы С. Сермағамбетов «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-не (БШ ҒӨО) жұмыс сапарымен келді. Іс-сапар барысында төраға «БШ ҒӨО» ЖШС-нің ұжымына орталықтың бас директоры лауазымына тағайындалған Суюбаев Алмат Сағынтайұлын таныстырды.

Төраға ұжым қызметкерлерімен мәжіліс өткізіп, орталықты 17 жыл басқарған Исбеков Қуаныш Байболатұлына алғыс білдірді. 

«Қуаныш Байболатұлы 30 жылға жуық уақыт еліміздің балық шаруашылығының дамуына, оның ішінде 17 жыл ғылыми-өндірістік орталықтың өсіп өркендеуіне үлес қосқан білікті қызметкер, тәжірибелі басшы. Орталықты басқарған уақытта, балық шаруашылығындағы ғылыми жобаларды қаржыландыру мәселелері оң шешімін тауып, мекеменің материалдық-техникалық базасы едәуір нығайды. Балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы жүйелі түрде іске асып, Қытай, АҚШ, Түркия сынды мемлекеттермен халықаралық ынтымақтастық нығайды» — деді Комитет төрағасы.

Ұжымға ғылыми орталықтың жаңа басшысын таныстырғаннан кейін төрағаның қосқаны:

«Алмат Сағынтайұлы мемлекеттік және халықаралық қызметтерде жемісті еңбек еткен білікті маман, тәжірибесі толысқан басшы. Жүктелген міндетті межелі уақытында орындайтын жауапты қызметкер. Әлеуеті жоғары кадр ретінде өз жұмысын кәсіби деңгейде атқарады деп сенемін» — деді С. Сермағамбетов.

Іс-сапар барысында Комитет төрағасы мен жаңадан тағайындалған бас директор орталықтың ағымдағы жұмыс барысымен танысып, зертханалар мен бөлімдерді аралап, балық шаруашылығы ғылымының өзектілігі, саладағы бірқатар мәселелер және балық шаруашылығын дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған Бағдарламасын іске асыру барысын талқылады.

14 шілдеден бастап қазіргі уақытта «БШ ҒӨО» ЖШС-і мамандарымен (экспедициялық отрядтың жетекшісі – Игілік Р., ихтиология зертханасының меңгерушісі — Сансызбаев Е.Т. және әкімшілік-шаруашылық бөлімінің менеджері – Искаков А.Б.) 021 (бағд.тарм. 100) және 267 (бағд.тарм.101) бағдарламалар бойынша Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар су айдындарында кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.

Жұмыстың мақсаты – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар суқойма акваториясы бойынша балық және өзге де су биологиялық қорларының таралуы мен кәсіптік қорларының жағдайын бағалау бойынша зерттеу жүргізу.

Қазіргі таңда экспедициялық жасақ келесідей кешенді (гидрохимиялық, гидробиологиялық, ихтиологиялық) ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде:

— суайдындардың физико-географиялық және гидрологиялық сипаттамасы;

— гидрохимиялық режимді талдау;

— суайдындардың қоректік қорының жағдайын талдау;

— суқоймалардағы балықтарың түрлік құрамын анықтау.

17-18 шілдеде Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органымен бірге бас директордың орынбасары, б.ғ.д., «Балық ресурстары» блогының жетекшісі Асылбекова С.Ж. және Атырау филиалының директоры Кадимов Е.Л. Маңғыстау облысының балық шаруашылығы басқармасының басшысы Мулдашев А.Б., кәсіпшілік балық аулауды ұйымдастыру және басқа да су жануарларын реттеу бөлімі бастығы Өмірханова С.Б., акваөсіру және субсидиялау бөлімінің бас маманы Усербаева Р.К. және Маңғыстау облысы бойынша балық инспекциясы басқармасы басшысының міндетін атқарушы Базарбаев К.  2025 жылға арналған ҒЗЖ орындау бойынша кеңес өткізді. Кеңес ғылыми-техникалық бағдарлама BR21882122 «Жасыл даму контекстінде Батыс Қазақстан өңірінің табиғи-шаруашылық және әлеуметтік-экономикалық жүйелерінің тұрақты дамуы: кешенді талдау, тұжырымдама, болжамдық бағалау және сценарийлер» «балық ресурстары» блогы аясында жүргізілді.

Балық ресурстарын және су айдындарының биологиялық әлеуетін пайдалану саласындағы Батыс Қазақстан өңірінің экологиялық-әлеуметтік-экономикалық дамуының тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштер кешенін қалыптастыру туралы мәселелер талқыланды. Осы көрсеткіштер негізінде халықты балық өнімдерімен қамтамасыз ету деңгейін, биота үшін су ортасының сапасын бағалау, сондай-ақ құрылған деректер базасы мен тақырыптық карталарды пайдалана отырып, даму әлеуетін анықтау жоспарлануда.

Қазақстанның барлық дерлік балық шаруашылығы су айдындарының ихтиофаунасы қайта құрылымдаудан өтті, нәтижесінде ішкі су айдындарының кәсіпшілік балықтарының негізгі бөлігі 50-90% акклиматизацияланған балықтардан тұрады. Сондықтан балық ресурстарын тұрақты пайдалану мәселелері басым болып табылады, бұл дәстүрлі балық аулау объектілерінің көбею әлеуетін ғана емес, сонымен қатар биологиялық әртүрлілікті барынша сақтауды және инвазивті (бөтен) балық түрлерінің енуі мен таралуын болдырмауды қамтамасыз етеді.

Қазіргі әлемде табиғи ресурстар мен биологиялық әртүрлілікті сақтау үлкен маңызға ие. Биологиялық әртүрлілікті талдау қандай түрлерге қауіп төніп тұрғанын және қорғауды қажет ететінін түсінуге көмектеседі. Бұл экожүйелерді сақтау және олардың тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылдауға мүмкіндік береді.

Су экожүйелерінің биологиялық әртүрлілігінің құрылымы мен динамикасын кешенді талдау биоресурстарды басқарудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл пайдалануды оңтайландыру, пайдаланылатын қауымдастықтардың өнімділігін арттыру және оларды қорғау мен сақтау тәсілдерін көрсетеді.

Осы мәселелерді зерттеуге Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің тапсырысы бойынша орындалған «Биологиялық әртүрлілікті талдау, бөтен текті түрлерді молекулярлық-генетикалық сәйкестендіру және балық шаруашылығы су қоймаларының гидробиоценоздарының сыртқы әсерлерге тұрақтылығын бағалау» жобасы арналған. Жоба «Су биологиялық русурстарын сақтау және орнықты пайдалану үшін су айдындарының әлеуетін бағалау және қордың динамикасын модельдеу негізінде кешенді зерттеу» ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында жүзеге асырылды (Грант № BR23591095). Осы жобаны жүзеге асыру барысында » Современное состояние сообществ гидробионтов основных рыбохозяйственных бассейнов Республики Казахстан » ұжымдық монографиясы шығарылады.

Ұжымдық монографияда Қазақстанның негізгі балық шаруашылығы бассейндері — Жайық-Каспий, Арал-Сырдария, Ертіс және Балқаш-Алакөл бассейндерінің жай-күйі мен тұрақтылығын зерттеу нәтижелері ұсынылған. Жұмыс ғалымдарға, балық шаруашылығы мамандарына және биологиялық, экологиялық және ауылшаруашылық мамандықтары бойынша студенттерге арналған. Монография 2025 жылғы қыркүйекте шығарылады деп жоспарланған.