Балық шаруашылығын дамыту мәселелері бойынша “ Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы” ЖШС бас директорының орынбасары, PhD Барақбаев Т.Т. 24KZ каналына берген сұхбаты.

Асылбекова Сәуле – «Балық шаруашылығы және аквашаруашылық» мамандығы бойынша еліміздегі тұңғыш әрі жалғыз биология ғылымдарының докторы.

Ол білімін Астрахань техникалық балық өнеркәсібі және шаруашылығы институтында «ихтиолог-балық өсіруші» мамандығы бойынша алған. 1990 жылдан бастап Ұлттық балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығымен тығыз байланыста еңбек етіп келеді. Осы уақыт ішінде аға лаборанттан бастап бас директордың бірінші орынбасары қызметіне дейінгі кәсіби жолдан өтті.

2006 жылы Сәуле Асылбекова «Жыртқыш балық түрлерін жерсіндіру нәтижесінде Балқаш көлі ихтиоценоздарының өзгеруі» тақырыбындағы ғылыми жұмысы үшін биология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.
2018 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық аграрлық ғылымдар академиясының академигі болып сайланды, ал 2023 жылы «Ауыл, орман және балық шаруашылығы» мамандығы бойынша профессор ғылыми атағы берілді.

Көп жылдар бойы оның ғылыми қызметі саланың негізгі міндеттерімен — Қазақстанның балық ресурстарын сақтау, молайту және тұрақты дамыту, аквашаруашылықты дамыту, ғылыми зерттеу нәтижелерін өндіріске енгізумен тығыз байланысты. Оның ғылыми жетекшілігімен отандық балық шаруашылығы саласын дамытуға бағытталған стратегиялық бағдарламалар мен гранттық жобалар іске асырылуда.

Сәуле Асылбекова 400-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Олардың қатарында ғылыми мақалалар, әдістемелік ұсынымдар, 8 монография мен оқулық және 70-тен астам өнертабыстар мен пайдалы модельдерге берілген патенттер бар. Оның еңбектері өндірістік тәжірибеде және білім беру үдерісінде кеңінен қолданылып келеді.

Сауле Асылбекова — ФАО сарапшысы, балық ресурстарын тұрақты басқару және аквашаруашылықты дамыту бағытындағы халықаралық жобаларға қатысады.

Сауле Жәңгірқызының ғылыми өмірбаяны — кәсіби көшбасшылықтың, ғылымға адалдықтың және ұлттық мүддеге қызмет етудің жарқын үлгісі. Оның балық шаруашылығы мен аквашаруашылықты дамытуға қосқан үлесі Қазақстанның аграрлық ғылымы тарихында ерекше орын алады. дереккөз  

2026 жылғы 27 қаңтарында Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясында «Спорттық балық аулау федерациясы» ҚБ мен «Қазақстандық туристік қауымдастығы» ЗТБ Қапшағай су қоймасының экологиялық және әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты уақытша кәсіпшілік балық аулауға мораторий енгізу ұсынысы бойынша кеңес өткізіліп жатыр.

Кеңеске төмендегі тұлғалар қатысты:

• Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының өкілі Қалдаева А.Н.;
• «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС бас директорының орынбасары Баракбаев Т. Т:;
• «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС ихтиология зертханасының меңгерушісі Сансызбаев Е.Т.

Кеңес қорытындысы бойынша Қапшағай су қоймасында спорттық-әуесқойлық балық аулау үшін Қонаев қаласының маңында рекреациялық аймақтарды анықтау туралы шешім қабылданды. Бұл шешім әуесқой балық аулаушылар үшін жаңа мүмкіндіктер жасауға және су айдынында уақыт өткізгісі келетін көптеген адамдарды жинауға бағытталған.

Республика аквашаруашылық өндірісінің құнын төмендетуге, оның өнімділігі мен сапасын арттыруға, сондай-ақ асыл тұқымды балық шаруашылығын дамытуға бағытталған мемлекеттік қолдау шараларын жүзеге асыруда.

Мемлекеттік қолдау нақты өндіріс шығындарының бір бөлігін өтеу арқылы жүзеге асырылады:

— шығындардың 30%-ы – аквашаруашылық түрлерін өсіруде пайдаланылатын азық сатып алуға;

— шығындардың 50%-ы:

шабақтарды сатып алуға;

аналық балық үйірін сатып алу және күтіп ұстауға;

балық өсіру биологиялық негіздеме алуға;

аквашаруашылықта қолданылатын препараттарды сатып алуға.

Қалай өтініш беруге болады?

Өтініш берудің мерзімі: 1 ақпаннан 20 желтоқсанға дейін

Өтініш беру: электрондық үкімет порталы және агроөнеркәсіптік кешенді субсидиялаудың мемлекеттік ақпараттық жүйесі (АӨК СМАЖ) арқылы онлайн режимінде

Қарау: кезек бойынша

Төлем: жергілікті бюджет қаражаты шегінде

электрондық қолтаңба және АӨК СМАЖ-да жеке кабинет қажеттің болуы

Негізгі талаптар

⸙ Өндірістік инфрақұрылымның болуы (мамандар тобының қорытындысы);

⸙ Расталған электрондық шот-фактуралардың немесе кедендік құжаттардың болуы;

⸙ Аквашаруашылық өндірісінің көлемін растау;

⸙ Өндірістік процестердің фото- және бейнежазбасы.

Толық талаптар: ҚР АШМ- 2025 жылғы 1 қарашадағы №412 бұйрығында және жергілікті атқарушы органдардың ресми сайттарында қолжетімді.

2026 жылғы 15-24 қаңтар аралығында Маңғыстау облысында «Заңды бекіре өнімдерінің ассортименті мен көлемін ұлғайту, оның экспорттық және ішкі әлеуетін арттыру үшін тірілей әдіспен тағамдық уылдырық алу мақсатында аналық табынды дайындаудың инновациялық технологияларын енгізу» атты 019-бағдарлама аясында «Kazakh osseter» ҒӨК» ЖШС базасында бекіре тұқымдас балықтарды бонитировкалау бойынша кешенді жұмыстар жүргізілуде.

Бағдарламаның күнтізбелік жоспарына сәйкес, «БШҒОӨ» ЖШС аквакультура зертханасының ғылыми қызметкері Г.М. Маратова мен «Kazakh osseter» ҒӨК» ЖШС технологы келесі жұмыс түрлерін орындауда:

• ПИТ-меткаларды қолдана отырып, уылдырық беретін аналықтарды таңбалау;
• Уылдырық беретін аналықтарды бонитировкалау және іріктеу;
• Қыстату кешенін дайындау және монтаждау жұмыстарын жүргізу;
• Балықтарды бейімдеу және оларды қыстатуға орналастыру;
• Судың гидрохимиялық режиміне, соның ішінде температуралық режим мен еріген оттегі концентрациясына, сондай-ақ балықтарды ұстаудың оңтайлы жағдайларын сақтау үшін қажетті су сапасының басқа да негізгі көрсеткіштеріне жүйелі бақылау жүргізу;
• Маңызды әрі негізгі жұмыс — жоғары сапалы тағамдық уылдырық алуға ықпал ететін, уылдырық беретін аналықтардың оңтайлы қыстау жағдайларын ұйымдастыру және қамтамасыз ету.

2026 жылғы қаңтардан бастап аквашаруашылық субъектілерін мемлекеттік қолдаудың жаңа тетігі – балық өсіру және қайта өңдеу бойынша жобаларды іске асыру кезінде су беру бойынша қызметтердің құнын субсидиялау енгізілді.

Субсидияның жаңа түрі ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 30 қазандағы № 406 бұйрығымен бекітілген Аквашаруашылық саласында су беру бойынша көрсетілетін қызметтер құнын субсидиялау қағидаларымен реттеледі.

Субсидиялар аквашаруашылық объектілерін өсіру, ұстау және өсіру бойынша қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғаларға, сондай-ақ аквашаруашылық дамытуды қамтамасыз ететін субъектілерге беріледі.

Субсидиялардың мөлшері сараланған түрде белгіленеді — оның мөлшеріне байланысты 1 текше метр су үшін тарифтің 60% — дан 85% — на дейін. Тарифтің қалған бөлігін көрсетілетін қызметті алушы төлейді.

Мемлекеттік қызметті Жергілікті атқарушы органдар агроөнеркәсіпті субсидиялаудың мемлекеттік ақпараттық жүйесі (АӨК СМАЖ) арқылы көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жер учаскелерінің және балық өсіру бойынша жылына 25 тоннадан басталатын ең төменгі жобалық қуаттың болуын қоса алғанда, белгіленген талаптар сақталған кезде тиісті жылдың 1 мамырынан 30 қарашасына дейінгі кезеңде электрондық форматта жүзеге асырылады.

Субсидиялардың жаңа түрін енгізу өндірістік шығындарды азайтуға және аквашаруашылықты дамытуды ынталандыруға бағытталған.