2026 жылғы 24 тамыздан бастап қазіргі уақытқа дейін «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-нің қызметкерлері: экспедициялық отряд жетекшісі — Баққожа Ж.М., кіші ғылыми қызметкер – Өтеген С.А., ғылыми қызметкер – Бектуров Д. С. және жүргізуші – Сахарин Н.К. 021 (100 бағдарлама тармағы) және 267 (101 бағдарлама тармағы) бағдарламалар бойынша Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар су айдындарында кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

Жұмыстың мақсаттары – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар су қоймалары акваториясы бойынша балық және өзге де су биологиялық ресурстарының таралуын, сондай-ақ олардың кәсіптік қорларының жағдайын бағалау мақсатында зерттеу жүргізу, сонымен қатар, Шу-Талас бассейніне жататын өзендерде биологиялық әртүрліліктің динамикасын талдау және оны сақтау шараларын әзірлеу.

Қазіргі уақытта экспедициялық жасақ су айдындарының физика-географиялық және гидрологиялық ерекшеліктерін зерделеуді, судың гидрохимиялық режимін талдауды, жай-күйін бағалауды қамтитын кешенді гидрохимиялық, гидробиологиялық және ихтиологиялық зерттеулер жүргізеді

Бүгінгі таңда экспедициялық жұмыстар барысында 16 гидрохимиялық және 16 гидробиологиялық сынама алынды. Гидробиологиялық зерттеулер шеңберінде зоопланктонның 8 сынамасы, зообентостың 8 сынамасы, биогендік құрамға 8 сынама және судың тұздылық құрамына 8 сынама, барлығы 32 сынама жиналды.

Ихтиологиялық зерттеулер шеңберінде балықтардың 164 данасына биологиялық талдау жүргізілді, оның ішінде түрге жататындығын және негізгі биологиялық көрсеткіштерін анықтау.

«Қазақстанның әртүрлі өңірлерінің табиғи-климаттық жағдайларында экономикалық тұрғыдан тиімді аквакультураның инновациялық технологиялары мен жаңа объектілерін әзірлеу және енгізу» ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында «Қазақстанның балық өсіру шаруашылықтары жағдайында перспективалы аквакультура объектілерін өсірудің тиімді биотехникалық тәсілдерін сынақтан өткізу және енгізу, сондай-ақ ДНҚ-маркерлерді қолдану арқылы олардың генетикалық сәйкестендірілуін жүргізу» жобасы бойынша «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-нің Балқаш филиалындағы балық өсіру учаскесінде Қазақстан Республикасының табиғи су айдындарынан ауланған оңғақ балықтарын аквакультура жағдайларына қолға үйрету, сондай-ақ оны жабық сумен қамтамасыз ету қондырғыларында (ЖСҚ) бассейндерде өсіру технологиясын әзірлеу және жасанды азықтарға бейімдеу бойынша зерттеулер алғаш рет жүргізілуде.

Шаянтәрізділерге арналған жабық сумен қамтамасыз ету қондырғысында (ЖСҚ) кран суын пайдалана отырып, Розенберг тұщы су асшаянын өсірудің биотехникалық тәсілдері пысықталуда.

25-29 тамыз аралығында жоба аясында зерттеліп жатқан барлық нысандарға — ЖСҚ-да өсіріліп жатқан Розенберг тұщы су асшаяны мен оңғақ балығына сұрыптау жүргізілді.

Асшаяндар үш топқа бөлініп, шаянтәрізділерге арналған ЖСҚ-дағы көлемі 1 м³ болатын төртбұрышты бассейндерде ұсталады. Топтар бойынша асшаяндардың орташа салмағы тиісінше 102,2 г, 94,8 г және 82,4 г құрады. Асшаяндарды азықтандыру үшін «Aller Perfopma» жемі пайдаланылады, тәуліктік азықтандыру рационы — 3%.

ЖСҚ-да өсіріліп жатқан оңғақ балығы төрт өлшемдік топқа бөлініп, көлемі 2,5 м³ болатын №1, №2, №4 және №6 дөңгелек бассейндерге орналастырылды. Статистикалық талдау жүргізу үшін барлық оңғақ дарақтарының өлшемдік көрсеткіштері алынды. Бассейндер бойынша оңғақтың орташа салмағы: №1 бассейнде — 758 г, №2 — 574 г, №4 — 326 г, №6 — 278 г болды. Оңғақты азықтандыру үшін «Aller Classic» тұқы жемі пайдаланылады, тәуліктік азықтандыру рационы — 1,8%.

Көрсетілген кезеңде ЖСҚ жүйелеріндегі судың гидрохимиялық көрсеткіштеріне мониторинг жүргізілді. Асшаяндар мен оңғақ өсірілетін ЖСҚ-лардағы судың негізгі көрсеткіштері оңтайлы деңгейде болды: температура — 23–24 °C, оттегінің мөлшері — 6,1–9,2 мг/л, рН көрсеткіші — тиісінше 8,2–8,6 бірлік.

Жұмысқа бағдарламаның жетекшісі, бас директордың бірінші орынбасары Асылбекова С.Ж., аквакультура зертханасының аға ғылыми қызметкері Бадрызлова Н.С. және кешенді балық шаруашылығы зертханасының меңгерушісі Алтаева Ф.А. қатысты.

«БШҒӨО» ЖШС қызметкерлері 17.08.2026 жылғы №66-К бұйрыққа сәйкес Төменгі және Ортаңғы Көлсай көлдерінде кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.
Іссапар мерзімі: 18–23 тамыз 2026 жыл. Экспедициялық топ құрамында Ихтиология және гидроаналитика зертханасының қызметкерлері:

• Баққожа Ж.М. — экспедициялық отряд жетекшісі;
• Аблайсанова Г.М. — аға ғылыми қызметкер;
• Өтеген С.А. — кіші ғылыми қызметкер;
• Бектуров Д.С. — ғылыми қызметкер;
• Сахарин Н.К. — жүргізуші.

Зерттеу барысында ихтиологиялық, гидробиологиялық және гидрохимиялық материалдар жиналып, су экожүйесінің жағдайы мен балық ресурстарының қазіргі ахуалы бағалануда.

Экспедицияның маңызды құрамдас бөлігі — су ортасының гидрохимиялық жағдайын зерттеу. Су айдындарының әртүрлі нүктелерінен сынамалар алынып, олардың негізгі физика-химиялық көрсеткіштерін анықтауға қажетті материалдар жинақталуда.

Гидрохимиялық көрсеткіштерді зерттеу су сапасын және балықтар мен басқа да су организмдерінің тіршілік ету ортасының жағдайын бағалауға мүмкіндік береді. Алынған мәліметтер ихтиологиялық және гидробиологиялық зерттеу нәтижелерімен бірге Көлсай көлдерінің су экожүйесіне кешенді баға беруге негіз болады.

Ғылыми-зерттеу жұмыстары 021 бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылып, балық қорының жағдайын бағалауға, балық өнімділігін анықтауға және су биоресурстарын қорғау мен тиімді пайдалану бойынша ғылыми негіздемелер әзірлеуге бағытталған.

16 шілдеден бастап қазіргі уақытқа дейін «БШ ҒӨО» ЖШС қызметкерлерімен (экспедициялық отряд жетекшісі – Макамбетов С.Ж., экспедициялық отряд жетекшісінің м.а. – Бакқожа Ж.М., ғылыми қызметкер – Бектуров Д.Е., кіші ғылыми қызметкер – Өтеген С.А.) 021 бағдарлама (100 бағдарлама тармағы) және 267 БҚЖ бойынша Іле өзені мен Қапшағай  суқоймасында жаздық кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

Жұмыстың мақсаты — іссапар кезеңінде мониторингтік нүктелер бойынша ихтиологиялық, гидробиологиялық және гидрологиялық материалдар жинау.

Іс-сапар барысында мониторингтік нүктелер бойынша кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде ихтиологиялық, гидробиологиялық және гидрохимиялық материалдар мен сынамалар жиналуда, сонымен қатар, эхолоттық түсірілім жүргізілуде;

Қапшағай суқоймасында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңінде Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы (БАОББШИ)  Қапшағай балық инспекциясы бөлімінің бас маманы Советхан Ш.С. қатысуда.

Зерттеу кезеңінде Қапшағай су қоймасының 9-станциясында (координаттары: ендігі 43°56’25.75″С, бойлығы 77°21’50.14″Ш) дене ұзындығы L – 23,3 см, l – 20,3 см және салмағы 202 г болатын кәдімгі алабұғаның бір данасы тіркелді. Аталған түр Балқаш-Алакөл бассейні үшін бөгде түр болып табылады. Оның пайда болуы, болжам бойынша, аквакультураның бақылаусыз дамуымен байланысты.

Өзен алабұғасы немесе кәдімгі алабұға (Perca fluviatilis Linnaeus, 1758) кең таралған түр болып табылады. Ол Балқаш-Алакөл бассейнінде кездеспейді, бұл жерде оның экологиялық орнын басқа түр иеленген, сондай-ақ Талас өзені мен Сырдария бассейнінің Шымкент облысы аумағындағы бөлігінде таралмаған.

• Тұрақты мекендеуші балық. 1–3 жасында жыныстық жетіледі.
• Су температурасы 7–15 ºС болған кезде көктемде уылдырық шашады. Фитофил.
• Уылдырығын өсімдіктерге «гирляндалар» түрінде, кейде су түбіне шашады. Тұқымдылығы – 900 мыңға дейін уылдырықты құрайды.
• Қоректенуі аралас: зообентос және балық шабақтары, соның ішінде өзінің шабақтары.
• Каннибализм әсіресе басқа балықтар жоқ жерлерде байқалады. Кәсіптік түр.

2026 жылдың 16 шілдесінен бастап қазіргі уақытқа дейін «БШ ҒӨО» ЖШС-нің қызметкерлері: экспедициялық отряд жетекшісі – Қарлыбайұлы С. және ғылыми қызметкерлер – Пангереев Б.С., Игілік Р., Жданко Л.А. және зертханашы – Абишев Н. 021 бағдарлама (100 бағдарлама тармағы) және 267 БҚЖ бойынша Алакөл көлдер жүйесінде (АКЖ) жаздық кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

• Іссапар барысында мониторингтік нүктелер бойынша кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде ихтиологиялық, гидробиологиялық және гидрохимиялық материалдар мен сынамалар жиналуда, сонымен қатар, эхолоттық түсірілім жүргізілуде;
• Алакөл көлдер жүйесінде (Алакөл, Қошқаркөл, Сасықкөл) ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңінде Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы (БАОББШИ) Алакөл балық инспекциясы бөлімінің бас маманы Жумагулов А.У. қатысуда.
• Кешенді зерттеу жұмыстары 2026 жылдың тамыз айына дейін жалғасатын болады.

Алакөл көлдер жүйесін (АКЖ) зерттеу барысында Қатынсу өзенінен шабақтық сүзгі ауға Misgurnus туысына жататын, дене ұзындығы (L) 75,5–111,2 мм, дене салмағы 1,25–6,45 г аралығында 7 дана шырма-балық ауланды. Misgurnus туысының өкілдері бұл өңір үшін бөгде (интродукцияланған) балықтар болып табылады және бұған дейін Алакөл көлдер жүйесін зерттеу барысында тіркелмеген.

Misgurnus туысы Cobitidae (шырмабалықтар) тұқымдасына, Cypriniformes (тұқытәрізділер) отрядына жатады. Бұл – денесі ұзынша, цилиндр тәрізді, аузы маңында 10 мұртшасы бар, тұщы су түбінде тіршілік ететін балықтар. Оттегі тапшылығына төзімді, атмосфералық ауамен тыныс ала алады және қолайсыз жағдайда лайға көміліп тіршілік етуге бейім. Табиғи таралу аймағы Шығыс Азияны қамтиды, ал кейбір түрлері басқа өңірлерге интродукцияланған.

Misgurnus туысы өкілдерінің Қатынсу өзенінде кездесуі олардың Алакөл көлдер жүйесіне жататын көршілес су ағындарынан табиғи таралуымен де, антропогендік интродукциямен де байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді және олардың таралуын әрі қарай тұрақты бақылауды қажет етеді.  

«Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-нің ұжымы Солтүстік филиалдың аға ғылыми қызметкері, құрметті қызметкер Ольга Ивановна Кириченконы мерейлі 70 жасымен шын жүректен құттықтайды!

Ольга Ивановна 40 жылдан астам өмірін балық шаруашылығы ғылымын дамытуға арнап, саланың түрлі қызметтерінде еңбек етіп, бай кәсіби жолдан өтті. Әр жылдары ол балық шаруашылығы саласының дамуына елеулі үлес қосты, соның ішінде Алтай филиалын табысты басқарды.

Ғылыми қызметі барысында Ольга Ивановна 150-ден астам ғылыми жарияланымның және өнертабыстарға берілген 15 патенттің авторы атанды. 2018 жылдан бастап бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясындағы ғылыми жобаларға табысты жетекшілік етіп, олардың жүзеге асырылуы отандық балық шаруашылығы ғылымының дамуына зор үлес қосты.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрі А. Сапаровтың 2026 жылғы 6 маусымдағы бұйрығына сәйкес, көп жылғы жемісті еңбегі, жоғары кәсібилігі және Қазақстан Республикасының балық шаруашылығы саласын дамытудағы ерекше еңбегі үшін Ольга Ивановнаға «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі» құрметті атағы берілді. Салтанатты жағдайда оған осы жоғары марапаттың белгісі саналатын төсбелгі табысталды.

Сонымен қатар, Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының басшылығы атынан Ольга Ивановнаға өз ісіне адалдығы, жоғары кәсіби шеберлігі және балық шаруашылығы саласының дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Алғыс хат» табыс етілді.

Құрметті Ольга Ивановна! Сізді 70 жас мерейтойыңызбен шын жүректен құттықтаймыз! Сізге зор денсаулық, бақыт, бақ-береке, сарқылмас күш-қуат, жаңа ғылыми жетістіктер, әріптестеріңіздің құрметі мен жақындарыңыздың ыстық ықыласын тілейміз. Мол тәжірибеңіз, даналығыңыз және мамандығыңызға деген адалдығыңыз алдағы уақытта да отандық ғылым мен балық шаруашылығы саласының өркендеуіне қызмет ете берсін!

Балық шаруашылығы қызметкерлері күніне орай «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-де әл-Фараби атындағы ҚазҰУ студенттеріне арналған ашық есік күні ұйымдастырылды. Іс-шара барысында болашақ мамандар гидробиология, аквакультура және ихтиология зертханаларының жұмысымен танысып, ғылыми зерттеулердің заманауи бағыттары туралы мәлімет алып, практикалық сабақтарға қатысты.

Зертханалық тәжірибе барысында студенттер:

• фитопланктонды, зоопланктонды және зообентосты зерттеу әдістерін меңгерді;
• гидробиологиялық сынамаларды өңдеудің негізгі тәсілдерімен танысты;
• Орталық мамандарының жетекшілігімен зертханалық құрал-жабдықтармен жұмыс істеу бойынша тәжірибелік дағдыларға ие болды.

Мұндай іс-шаралар студенттердің теориялық білімін тәжірибемен ұштастыруға, ғылыми қызметтің ерекшеліктерімен танысуға және болашақ кәсіби жолына сенімді қадам жасауға мүмкіндік береді. Іс-шараға қатысқан барлық студенттерге қызығушылық танытқандары үшін алғыс білдіреміз, сондай-ақ болашақ кәсіби қызметтеріне табыс тілейміз!

2026 жылғы 12 мамырдан бастап қазіргі уақытқа дейін экспедициялық жасақ құрамында экспедициялық отрядтың жетекшісі С.Ж. Макамбетов, ихтиология зертханасының меңгерушісі Е.Т. Сансызбаев, ғылыми қызметкерлер Б.С. Пангереев пен Л.А. Жданко, әкімшілік-шаруашылық бөлімінің меңгерушісі Е.Ж. Кошербаев, сондай-ақ жүргізушілер Н.К. Сахарин және А.Ж. Сазанбаев 021 бюджеттік бағдарламасы (100 бағдарламалық тармақ) және 267 бюджеттік бағдарламасы (101 бағдарламалық тармақ) аясында Қапшағай су қоймасы мен Іле өзенінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

Жұмыстың мақсаты – Қапшағай суқоймасында, құярлық аймақта, Іле өзенінде (жоғары ағысы) балық ресурстары мен өзге де су жануарларының рұқсат етілетін шектеулі ауланатын мөлшерін есептеу және кәсіпті тиімді жүргізу жөнінде ұсыныстар беру үшін басты кәсіптік балық түрлерінің популяцияларының қазіргі кездегі жағдайын бағалау, сонымен қатар, биологиялық әртүрлілік динамикасын талдау және оны сақтау жөніндегі шараларды әзірлеу.

Қазіргі таңда экспедициялық отряд төмендегідей кешенді (гидрохимиялық, гидробиологиялық, ихтиологиялық) ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде:
– Мониторингтік станциялардан гидробиологиялық, гидрохимиялық және ихтиологиялық сынамалар алынуды.
– Балық популяцияларының биологиялық көрсеткіштерін талдау, оның ішінде өлшемдік-салмақтық сипаттамаларын, сондай-ақ жынысы мен жетілу сатысын анықтау;
– Қапшағай су қоймасы мен Іле өзеніндегі негізгі кәсіптік балық түрлерінің тұқымдылығын анықтау үшін сынамалар алу;
– Алдын ала белгіленген нүктелерде эхолоттық түсірілім жүргізу және зерттеу аймағындағы кәсіптік жағдайды талдау;
Қапшағай суқоймасында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңінде Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы (БАОББШИ) Қапшағай балық инспекциясы бөлімінің бас маманы Советхан Ш.С. қатысуда.

 Кешенді зерттеу жұмыстары 2026 жылдың 13 маусымына дейін жалғасады.

2026 жылғы 8 мамырдан бастап қазіргі уақытқа дейін экспедициялық жасақ құрамында экспедициялық отрядтың жетекшісі С. Қарлыбайұлы, ғылыми қызметкер Д.С. Бектуров, ғылыми қызметкер м.а. Р. Игилик, кіші ғылыми қызметкер С.А. Өтеген және лаборант-жүргізуші Н.Б. Абишев 021 бюджеттік бағдарламасы (100 бағдарламалық тармақ) және 267 бюджеттік бағдарламасы (101 бағдарламалық тармақ) аясында Алакөл көлдер жүйесінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

Жұмыстың мақсаты – Алакөл көлдер жүйесінде балық ресурстары мен өзге де су жануарларының рұқсат етілетін шектеулі ауланатын мөлшерін есептеу және кәсіпті тиімді жүргізу жөнінде ұсыныстар беру үшін басты кәсіптік балық түрлерінің популяцияларының қазіргі кездегі жағдайын бағалау, сонымен қатар, биологиялық әртүрлілік динамикасын талдау және оны сақтау жөніндегі шараларды әзірлеу.

Қазіргі таңда экспедициялық отряд төмендегідей кешенді (гидрохимиялық, гидробиологиялық, ихтиологиялық) ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде:
– Мониторингтік станциялардан гидробиологиялық, гидрохимиялық және ихтиологиялық сынамалар алынуды.
– Балық популяцияларының биологиялық көрсеткіштерін талдау, оның ішінде өлшемдік-салмақтық сипаттамаларын, сондай-ақ жынысы мен жетілу сатысын анықтау;
– Алакөл көлдер жүйесінде негізгі кәсіптік балық түрлерінің тұқымдылығын анықтау үшін сынамалар алу;
– Алдын ала белгіленген нүктелерде эхолоттық түсірілім жүргізу және зерттеу аймағындағы кәсіптік жағдайды талдау;

Алакөл көлдер жүйесінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңінде Балқаш-Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы (БАОББШИ) Алакөл балық инспекциясы бөлімінің бас маманы Куленова Ш.Б. қатысуда. Кешенді зерттеу жұмыстары 2026 жылдың 16 маусымына дейін жалғасады.

2026 жылғы 19-31 мамыр аралығында «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС қызметкерлері «Магистральдық су құбыры» ЖШС-мен жасалған келісімшарт аясында трансшекаралық Қиғаш өзенінде кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге кірісті. Зерттеу тақырыбы: «Астрахань–Маңғышлақ» магистральдық су құбырының «Қиғаш» бас су айдау сорғы станциясының су тарту құрылысының шаруашылық қызметі нәтижесінде Қиғаш өзенінің балық ресурстары мен басқа да су жануарларына келтірілетін залалдың өтемақы мөлшерін бағалау (есептеу), сондай-ақ балық қорғау құрылғысының тиімділігін анықтау».

Маусымдық мониторинг аясында «БШҒӨО» ЖШС бас бөлімшесінің ғалыми қызметкерлер Асылбекова С.Ж., сондай-ақ Атырау филиалының мамандары Кадимов Б.Л., Сүлейменов С.Б. және Абдошова М.М. балық ресурстарының және олардың қоректік базасының, соның ішінде зоопланктон мен фитопланктонның жай-күйін бағалауға бағытталған гидробиологиялық сынамалар алуда. Сонымен қатар жұмыстар барысында су тарту құрылыстарында орнатылған балық қорғау құрылғыларының шабақтардың қырылуын болдырмау мақсатындағы тиімділігі зерттелуде.

Қиғаш өзені трансшекаралық су нысаны болып табылады. Жүйелі ғылыми бағалау осы стратегиялық маңызы бар өңірдегі биоалуантүрлілікті сақтау, балықтардың көші-қон жолдарын және олардың табиғи көбею жағдайларын қорғау бойынша тиімді шараларды әзірлеуге мүмкіндік береді.